شهر را محافظت مىكرد . صادق خان برادر كريمخان زند تصميم بمقاومت گرفت . در نتيجهء اين محاصرهء طولانى « از روز پانزدهم ماه ذيحجه تا اول محرم سال 1197 هجرى قمرى ، 20 هزار تن از شيرازيها از گرسنگى مردند . آنچه سبب شد كه 20 هزار تن در آن 15 روز بميرند ، تحمل كمبود خواربار و گرسنگى نه ماهه بود و گرنه در 15 روز انسان از گرسنگى به هلاكت نمىرسد . » « 1 » مختصات مساكن مردم در مناطق گرم و خشك بادگير و خيشخان : در مناطق خشك و گرم ايران ، از ديرباز ، استفاده از بادگير معمول بوده است . به قول آقاى مهندس پيرنيا ، « بادگير از روزگاران دور ، در ايران به كار گرفته شده و از نامهاى باستانى و گوناگون آن ، مانند و اتغر و بادهنج و باتخان و خيشود » و خيش خان برمىآيد كه پديده‌اى تازه نيست . بادگير انواع گوناگون دارد و بنابر وضع اقليمى و جهت باد ، به هيأتهاى مختلف در سراسر ايران ساخته شده ، و زيباتر و پركارتر و درستتر آنها در پيرامون دشتهاى خشك و سوزان و بويژه در شهرهاى كاشان و يزد و بم و جهرم و طبس و كرانه‌هاى خليج فارس و اروندرود ، نهاده است . بادگير با توجه به جهت وزش باد ، گاهى زمينهء چهارگوش و هشت‌گوش و بيشتر زمينهء مستطيل دارد ، و گاهى هم در كرانه‌هاى دريا تنها به صورت هواكشى در عكس جهت وزش باد دريا ، برفراز ساختمانها ، به چشم مىخورد . بادگيرهاى چهارگوش و هشت‌گوش مناسب مناطقى است كه جهت وزش باد در تابستان از يكسو و معمولا از شمال شرق به جنوب غرب است ، و به همين جهت ، سطح نماى بزرگ بادگير را فقط مواجه با يك جهت يعنى شمال شرق مىسازند و جبهه‌هاى ديگر را مىبندند . « 2 » » خيش : ظاهرا « خيش يكنوع پارچهء كتانى بود كه در اتاق مىآويختند و آن را نمناك مىكردند تا شايد از بركت آن اندكى هوا خنك شود . در تاريخ برامكه ص 59 سطر 8 ، مىخوانيم : خانه‌اى ديدم خيش آويخته . » « 3 » منازل لار : كاررى ، طى مسافرت خود ، از شهر لار مىگذرد و مىنويسد : « چون شهر لار بيشتر گرم مىشود ، لذا در پشت‌بامها بادگيرى تعبيه گرديده كه درون اتاقها را بوسيلهء دريچه‌اى تهويه و خنك مىكند . » « 4 » تشكيلات يك خانهء معتبر در اصفهان : « كاررى » مشخصات يك خانهء اعيان‌نشين را در اواخر عهد صفويه ، چنين توصيف مىكند : « معمولا در بزرگى به حياطى باز مىشود و در وسط حياط ، حوض فواره‌دارى وجود دارد . در سه طرف حياط اتاقهايى بنا شده ، زير اتاقها زيرزمينهايى تعبيه گرديده . اهل خانه تابستان را در اين زيرزمينها استراحت مىكنند . زيرزمينها پنجره‌هاى

--> ( 1 ) . خواجهء تاجدار ، پيشين . ج 1 ، ص 464 - 458 ( به تناوب و اختصار ) . ( 2 ) . محمد كريم پيرنيا ، « بادگير و خشيخان » ( مقاله ) ، مجلهء باستان‌شناسى و هنر ايران . شمارهء چهارم ، سال 48 ، ص 43 به بعد . ( 3 ) . نقل از : قابوسنامه ( حواشى به قلم دكتر غلامحسين يوسفى ) . ص 326 . ( 4 ) . سفرنامهء كاررى ، پيشين . ص 192 .